Giải bài toán xử lý rác thải điện tử, bảo đảm sức khỏe người lao động
(Chinhphu.vn) – Theo thông tin từ Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam phát sinh khoảng 100.000 tấn rác thải điện tử mỗi năm. Đây là một thách thức ngày càng rõ trong quá trình chuyển đổi số.
Thu gom rác thải điện tử tại chương trình Việt Nam tái chế
Chiều 18/11, tại Hà Nội, Báo Lao Động phối hợp với các đơn vị tổ chức Diễn đàn Công nhân lao động vì môi trường 2026 với chủ đề "Xanh hóa chuyển đổi số - Số hóa chuyển đổi xanh: Người lao động trong cuộc chuyển đổi kép".
Theo thông tin từ Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Việt Nam phát sinh khoảng 100.000 tấn rác thải điện tử mỗi năm. Đây là một thách thức ngày càng rõ trong quá trình chuyển đổi số. Vì vậy, chuyển đổi số không thể chỉ là câu chuyện của công nghệ, mà là câu chuyện của môi trường, của sức khỏe và của người lao động. Người lao động chính là những người trực tiếp sử dụng công nghệ trong nhà máy, doanh nghiệp; trực tiếp vận hành những dây chuyền sản xuất hiện đại. Đồng thời, họ cũng là những người có thể nhìn thấy rõ nhất ở đâu còn lãng phí nguyên liệu, khâu nào có thể giảm chất thải, thiết bị nào có thể sửa chữa, tái sử dụng thay vì loại bỏ.
Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hồ Kiên Trung cho biết, tại Việt Nam, lượng chất thải điện tử tăng từ khoảng 116.000 tấn năm 2014 lên 516.000 tấn năm 2022, tương đương 5,3 kg/người. Trong đó, thiết bị điện tử nhỏ chiếm khoảng 209.000 tấn; thiết bị trao đổi nhiệt như tủ lạnh, điều hòa khoảng 105.000 tấn; thiết bị điện, điện tử cỡ lớn khoảng 85.000 tấn.
Theo ông Hồ Kiên Trung, mạng lưới thu gom chính thức chưa đồng bộ, thuận tiện; phân loại tại nguồn chưa phổ biến. Một bộ phận chất thải điện tử vẫn đi qua các kênh thu mua, tháo dỡ phi chính thức. Trong khi đó, dữ liệu thống kê về lượng được thu gom, tái sử dụng và tái chế chính thức chưa đầy đủ, gây khó khăn cho giám sát dòng chất thải.
Đáng lo ngại, tại một số cơ sở, việc thu hồi kim loại và linh kiện còn dựa vào thao tác thủ công, công nghệ lạc hậu, thiếu điều kiện bảo vệ môi trường. Rác điện tử có thể chứa chì, thủy ngân, cadimi và hợp chất chống cháy chứa brom. Nếu bị đập vỡ, đốt hoặc xử lý không đúng quy trình, những chất này có nguy cơ phát tán vào không khí, đất và nước.
Bên cạnh nguy cơ phơi nhiễm hóa chất, rác thải điện tử còn tiềm ẩn nguy cơ cháy, nổ. Theo TS Lê Danh Quang (Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội), pin lithium-ion được sử dụng phổ biến trong điện thoại, máy tính xách tay, tai nghe không dây và nhiều thiết bị khác. Khi bị đâm thủng, biến dạng, đoản mạch hoặc quá nhiệt, pin có thể xảy ra hiện tượng thoát nhiệt mất kiểm soát, dẫn đến tăng nhiệt nhanh, sinh khí và phát lửa.
"Nguy cơ này càng lớn khi pin bị vứt lẫn với rác sinh hoạt, bị va đập, chèn ép trong quá trình vận chuyển, phân loại. Tại các cơ sở tái chế thủ công, việc đập phá linh kiện, đốt nhựa và dây dẫn để thu hồi kim loại còn có thể phát sinh khói độc, bụi và gây cháy lan", TS Lê Danh Quang nói.
Hoàn thiện chính sách, nâng cao trách nhiệm nhà sản xuất, nhà nhập khẩu
Trước những bất cập trên, Phó Cục trưởng Cục Môi trường Hồ Kiên Trung đề xuất các nhóm giải pháp, bắt đầu từ hoàn thiện chính sách và nâng cao trách nhiệm nhà sản xuất, nhà nhập khẩu. Trọng tâm là thực hiện thực chất trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (EPR). "Trách nhiệm doanh nghiệp cần bắt đầu từ thiết kế sản phẩm bền, dễ sửa chữa, nâng cấp và tháo dỡ để hạn chế phát sinh chất thải. Người tiêu dùng được khuyến khích sửa chữa, tái sử dụng và chuyển giao thiết bị cũ đến đúng điểm thu hồi", ông Hồ Kiên Trung nói.
Giải pháp tiếp theo là số hóa quản lý toàn bộ vòng đời rác điện tử, nghiên cứu ứng dụng mã định danh, mã QR và cơ sở dữ liệu liên thông. Việc kết nối thông tin giữa cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thu gom và cơ sở tái chế sẽ hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, giám sát trách nhiệm.
Cùng với đó, cần mở rộng điểm thu hồi tại khu dân cư, cơ quan, trường học và cơ sở kinh doanh thiết bị điện tử; đầu tư công nghệ tái chế tự động, khép kín để tăng khả năng thu hồi vật liệu và hạn chế chất thải thứ cấp. Hoạt động tháo dỡ, tái chế không đáp ứng yêu cầu môi trường phải được kiểm tra, kiểm soát; các mắt xích thu gom nhỏ lẻ cần từng bước kết nối với hệ thống chính thức.
Ở góc độ bảo vệ tài nguyên, TS Trần Văn Miều (Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam) cho rằng, kéo dài vòng đời thiết bị điện tử là giải pháp mang lại nhiều lợi ích. Việc sửa chữa, nâng cấp và tái sử dụng thiết bị giúp giảm lượng rác thải, tiết kiệm các kim loại quý như vàng, bạc, đồng, coban, đất hiếm, đồng thời hạn chế năng lượng và phát thải từ quá trình sản xuất thiết bị mới. Đây cũng là hướng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, mở ra cơ hội việc làm trong lĩnh vực sửa chữa, tân trang và thu hồi linh kiện.
Đặc biệt, cần quan tâm đào tạo người lao động nhận diện thành phần nguy hại, thực hiện đúng quy trình thu gom, phân loại và xử lý; trang bị phương tiện bảo hộ, cải thiện điều kiện làm việc. Đối với lao động tại các cơ sở thu gom, tái chế phi chính thức, cần có giải pháp hỗ trợ chuyển đổi việc làm, từng bước tham gia hệ thống tái chế chính thức.
Thu Cúc
- Tham khảo thêm
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Ưu tiên thu gom, vận chuyển rác thải khi thí điểm xe ba bánh điện
- Tham khảo thêm
Tập trung xây dựng mô hình điểm đến du lịch xanh không rác thải nhựa và carbon thấp
- Tham khảo thêm
Thí điểm biến rác thải nhựa thành sản phẩm gỗ hữu ích
- Tham khảo thêm
Trường học sinh thái ASEAN: Lan tỏa mô hình 'không rác thải nhựa' từ Cần Thơ
- Tham khảo thêm
Na Uy hỗ trợ Việt Nam giảm thiểu rác thải nhựa thông qua đồng xử lý trong ngành xi măng
Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ (đăng ngày 18/11/2026)
Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ (baochinhphu.vn)


Hoàn thiện cơ chế EPR: Động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn
Đưa AI vào thực tiễn: Trọng tâm là tổ chức thực hiện
Vinh danh 42 công trình sáng tạo khoa học công nghệ tiêu biểu năm 2025
Huy động nguồn lực tài chính, công nghệ để bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia
Ứng dụng công nghệ số, đưa di sản mỹ thuật đến gần hơn với công chúng
Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực chủ yếu trong phát triển ngành xây dựng