Vĩnh Long tìm công nghệ biến vỏ dừa, vỏ sầu riêng thành sản phẩm giá trị cao - Ảnh 1.

Tỉnh Vĩnh Long trao hỗ trợ 180 triệu đồng cho 6 sáng chế của 4 tổ chức, cá nhân, khuyến khích nghiên cứu, bảo hộ tài sản trí tuệ và ứng dụng kết quả khoa học vào sản xuất - Ảnh: Sở KH&CN Vĩnh Long

Sáng 10/11, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long phối hợp với Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) tổ chức Hội thảo "Nâng cao trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo tại khu vực miền Nam". Các tham luận tập trung vào nhu cầu sản xuất và đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.

Tại hội thảo, tỉnh Vĩnh Long trao hỗ trợ cho 6 sáng chế của 4 tổ chức, cá nhân với tổng kinh phí 180 triệu đồng. Đây là hoạt động nhằm khuyến khích nghiên cứu, bảo hộ, khai thác tài sản trí tuệ và thúc đẩy ứng dụng kết quả nghiên cứu trong sản xuất, kinh doanh.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ KH&CN) nêu rõ, trong ngành chế biến, chế tạo, năng lực công nghệ có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng, hiệu quả sử dụng nguyên liệu và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Vĩnh Long có vùng nguyên liệu dừa lớn nhất cả nước, cùng cam sành, sầu riêng, lúa gạo, cá tra... được xem là những ngành hàng chủ lực của tỉnh. Nhưng nguyên liệu dồi dào chỉ trở thành lợi thế cạnh tranh khi doanh nghiệp có khả năng tiếp nhận, ứng dụng và từng bước làm chủ công nghệ.

Trước đó, ngày 1/11/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ và UBND tỉnh Vĩnh Long đã ký Chương trình phối hợp giai đoạn 2026–2030. Một nhiệm vụ đang được triển khai là khảo sát trình độ và năng lực công nghệ sản xuất của doanh nghiệp chế biến, chế tạo theo kế hoạch của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh. Việc khảo sát dự kiến hoàn thành trước ngày 15/12/2026, kết quả gửi Cục Đổi mới sáng tạo trước ngày 20/12/2026.

Như vậy, lộ trình hỗ trợ phải bắt đầu từ xác định đúng khâu sản xuất còn yếu.

Từ vỏ dừa đến vỏ sầu riêng: Phụ phẩm nông nghiệp trở thành bài toán công nghệ

Trong những nội dung được kết nối tại hội thảo, Công ty TNHH Chế biến Dừa Lương Quới đề xuất nghiên cứu sử dụng vỏ dừa làm nhiên liệu sinh khối cho lò hơi công nghiệp. Hướng đi này nhắm đến tận dụng phụ phẩm tại chỗ, phục vụ nhu cầu năng lượng trong sản xuất và góp phần giảm chi phí.

Với vỏ sầu riêng, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc (VKIST) giới thiệu nhiều hướng xử lý: Sản xuất than hoạt tính dùng trong xử lý nước và không khí; ứng dụng vi sinh vật để ủ thành phân bón hữu cơ trong 2-4 tuần; nhiệt phân tạo than sinh học (biochar) phục vụ cải tạo đất, tăng khả năng giữ nước và dinh dưỡng, góp phần hạn chế cadimi (Cd) trong đất.

Từ đó, một chuỗi kinh tế tuần hoàn được đề xuất: vỏ sầu riêng chuyển thành phân bón hữu cơ hoặc than sinh học, rồi trở lại phục vụ cải tạo đất và sản xuất sầu riêng chất lượng cao. Điểm mới là nhìn phụ phẩm không chỉ như thứ cần xử lý, mà như nguyên liệu đầu vào cho sản phẩm khác.

Các nội dung khác tập trung vào công nghệ nâng cao chất lượng sầu riêng xuất khẩu, quy trình chế biến khoai lang, ứng dụng robot, công nghệ số và truy xuất nguồn gốc. Điểm chung là lựa chọn công nghệ phù hợp với nhu cầu và khả năng triển khai.

Vĩnh Long tìm công nghệ biến vỏ dừa, vỏ sầu riêng thành sản phẩm giá trị cao - Ảnh 2.

PGS.TS. Vũ Đức Lợi, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam – Hàn Quốc phát biểu - Ảnh: Sở KH&CN Vĩnh Long

Trong báo cáo đề dẫn của Cục Đổi mới sáng tạo, ThS. Nguyễn Đức Thắng đặt ra ba câu hỏi: Doanh nghiệp đang ở đâu, cần đi đến đâu và đi bằng cách nào. Nội dung này được cụ thể hóa bằng việc đánh giá hiện trạng, xây dựng bản đồ công nghệ và xác định lộ trình đổi mới, thay vì mặc định doanh nghiệp nào cũng cần cùng một giải pháp.

Báo cáo phân biệt nhóm doanh nghiệp dẫn đầu có dây chuyền tương đối hiện đại; nhóm chuyển đổi, đã tự động hóa một số công đoạn nhưng hệ thống chưa đồng bộ; và nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa cần hỗ trợ do hạn chế về thiết bị, vốn, nhân lực. Đáng chú ý, số liệu tổng hợp trong báo cáo cho thấy 51,6% doanh nghiệp được khảo sát thiếu nhân sự chuyên môn, 55,2% có nhu cầu tư vấn xây dựng lộ trình và chỉ 9,9% có bộ phận đổi mới sáng tạo chuyên trách.

Những tỉ lệ này thuộc phạm vi khảo sát được trình bày trong báo cáo đề dẫn về doanh nghiệp miền Nam, không phải số liệu riêng của Vĩnh Long. Khó khăn không chỉ ở máy móc mà còn ở năng lực tổ chức đổi mới.

Tham luận của TS. Trần Hùng Thuận, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã bổ sung góc nhìn về nội hàm đổi mới công nghệ và chính sách. Cùng với việc đánh giá năng lực hiện tại, lựa chọn công nghệ cần tính tới khả năng vận hành, tiếp nhận và cải tiến, để khoản đầu tư thực sự tạo thay đổi trong sản xuất.

‘4 nhà’ phải cùng bắt đầu từ bài toán doanh nghiệp

TS. Hoàng Thịnh Nhân, Phó Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo khởi nghiệp, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, đưa ra thông điệp đáng chú ý trong tham luận: "Thương mại hóa không phải khâu cuối của nghiên cứu, mà là quá trình 4 nhà cùng thiết kế ngay từ đầu".

Theo mô hình được đề xuất, chính quyền có vai trò kiến tạo và đặt hàng; trường đại học kết nối nhu cầu, đào tạo và nghiên cứu ứng dụng; viện nghiên cứu hỗ trợ chuyên môn, thiết bị và thử nghiệm; doanh nghiệp đưa ra bài toán sản xuất, tham gia thử nghiệm và phát triển thị trường. Thay vì chỉ gặp nhau khi đã có kết quả nghiên cứu, các bên cần thống nhất nhu cầu, sản phẩm đầu ra, trách nhiệm và cách chia sẻ rủi ro ngay từ đầu.

Ông Nhân đề xuất bắt đầu bằng việc tìm hiểu thực chất nhu cầu doanh nghiệp, sau đó xác định vấn đề, phát triển ý tưởng, làm mẫu thử và kiểm chứng tại nơi sử dụng. Giải pháp cần được thử ở quy mô phù hợp, có minh chứng hiệu quả rồi mới nhân rộng. Doanh nghiệp cần đồng hành thay vì chỉ nhận chuyển giao.

Ở góc độ quản lý, tham luận của TS. Chu Thúc Đạt, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, đề cập yêu cầu phân định rõ nhiệm vụ giữa cấp tỉnh và cấp xã khi vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Việc nhận diện nhu cầu công nghệ từ cơ sở, kết nối doanh nghiệp với viện, trường và tổ chức triển khai cần có trách nhiệm phối hợp cụ thể, tránh đứt đoạn giữa đặt hàng và ứng dụng.

Kết quả đáng chờ đợi sau hội thảo không chỉ là số sáng chế được hỗ trợ hay danh mục giải pháp được giới thiệu, mà là khả năng chuyển những đề xuất đó thành nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm và hợp tác có doanh nghiệp tham gia. Với Vĩnh Long, từ vỏ dừa, vỏ sầu riêng đến dây chuyền chế biến, giá trị của đổi mới công nghệ sẽ được xác nhận bằng sản phẩm làm ra, hiệu quả sử dụng nguyên liệu và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Lê Sơn


Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ (đăng ngày 10/11/2026)